· 

Einde tijdperk-Merkel in zicht?

Na een uiterst mager én ingewikkeld verkiezingsresultaat blijkt ook de politieke carrière van Angela Merkel te lang uitgerekt. Net als die van haar politieke vader Helmut Kohl en de legendarische Konrad Adenauer. Of ze nu nog eens 4 jaar aan de macht blijft of tussentijds opstapt, de neergang van Angela Merkels leiderschap is ingezet. Voor Duitsland en de toch al kwakkelende Europese Unie is dat geen ramp. De weg ligt open voor nieuwe Duitse politiek. 

Tekst en beeld: Tom Bergrath

 

Roergangster van het liberale westen?

Daags na de verkiezingen heeft Zeit Online de spoedige ondergang van Merkel aangekondigd. Een “oneindig zakelijke” bestuursstijl en een bewuste onderdrukking van politieke fantasievorming hebben haar de das omgedaan, is de strekking. En dat terwijl internationale media haar juist op het schild hebben gehesen als roergangster van het liberale westen. Daags voor de verkiezingen noemde Phillippe Remarque, hoofdredacteur van de Volkskrant, een voortzetting van de regering-Merkel nog een “geruststelling voor Europa”.

Alsof internationale vrede en stabiliteit van een persoon afhangt. Of het nu ging om Griekse schulden, de Euro of vluchtelingen of om het even welke politieke noodsituatie, in de (internationale) media is het een kleine 10 jaar steeds Merkel voor en Merkel na. Deze eenzijdige focus op één persoon heeft haast stalinistische vormen aangenomen. De ‘machtigste vrouw ter wereld’ (alleen die term al) mag een bekwame crisismanager zijn, ze is uiteindelijk ook een vervangbaar personeelslid.

 

Merkels regeerstijl dooft het debat 

De ware crisis is niet eentje waar Angela Merkel het antwoord op is. De mediagenieke Duitse filosoof Richard David Precht roept het al langer. Vluchtelingen, ontevreden burgers en populisme zijn slecht symptomen van extreem ingrijpende, maatschappelijke veranderingen door digitalisering, migratie en de uitputting van de aarde. Geen enkele politicus durft deze thema’s serieus aan te spreken uit angst om kiezers te verliezen. Burgers voelen dat en reageren met afkeer op de politiek, aldus Precht.

Deze grote vraagstukken vragen om politici die meer zijn dan alleen managers, die niet allergisch zijn voor het schilderen van toekomstvisies. Evenzo zijn mediamakers gevraagd, die de werkelijke thema’s durven aan te snijden en die diepere vragen stellen dan alleen: hoe reageert Merkel, wat is haar plan? Nu zij spoedig van de bühne zal stappen komt ook een einde aan de afstomping van het publieke debat, waarvoor Angela Merkels regeerstijl symbool staat.

 

Ander Europa

De weg ligt open voor politieke ondernemers om het ideologische vacuüm te vullen, zeker daar waar het Europese politiek betreft. Een nieuwe sterke as Berlijn-Parijs of juist een Europa met meer nadruk op de regio’s, de toekomst is waarschijnlijk niet een ever closer union. Het groteske verhaal ‘Hoe lost Merkel de crisis op’ is hoe dan ook uitgewerkt. Kansen dus ook voor internationale politieke verslaggevers om nieuwe verhalen te brengen, met andere protagonisten en narratieve structuren.

Merkels aftocht is niet het einde van een tijdperk, noch het begin van een nieuw. Grote maatschappelijke transformatieprocessen zijn - zeker in Duitsland - al lang ingezet en zullen steeds steeds meer om zich heen grijpen. Zo tekent zich dwars door Duitsland een ideologische splitsing af tussen West- en Midden-Europa. Noch Merkel, noch andere leiders kunnen deze verhinderen; ze kunnen er hooguit op reageren. 

 

Aftocht Merkel maakt Duitse politiek weer interessant!

De Duitse politiek vanaf nu volgen is belangrijker dan in alle voorgaande jaren onder Merkel; om deze beter te begrijpen moeten onze verslaggevers en mediamakers dit land veel scherper duiden voor ons publiek; wat weten we nu eigenlijk echt over Duitsland, zijn politieke cultuur en zijn machtsstructuren. Werp eens een scherpe blik op de moderne Europese geschiedenis: wanneer de Duitse staat reageert op grote maatschappelijke veranderingen, beweegt het hele continent.

Een politiek à la Merkel - afwachten, zwijgen en behoedzaam reageren - past niet meer. De grote Duitse kwesties als het demografische tekort, mobiliteit en duurzame energie hebben een geopolitieke impact en verlangen debatten op het scherp van de snede. Nieuwe visies en gezichten, die aansluiten bij deze tijd, gaan zich aandienen; angst, onzekerheid en politiek extremisme zullen daardoor eerder toe- dan afnemen. Een optimistische vooruitblik: het worden heerlijke nieuwe tijden!