· 

1 mei in Berlijn: Impressies van een fenomeen

Tekst en beeld: Peter Bijl

Dat 1 mei door het leven gaat als Dag van de Arbeid, zoveel is in Nederland wel bekend. Maar om mee te krijgen wat deze dag eigenlijk inhoudt, kun je beter elders in de wereld zijn. Als een van de weinige landen in Europa viert Nederland geen Dag van de Arbeid. In Berlijn daarentegen wordt de dag nog altijd vol bevlogenheid en engagement gevierd, met straatfeesten, massademonstraties en af en toe rellen. Stadtgeist was er ook dit jaar weer bij in Kreuzberg, voor impressies en achtergronden. 

Liever Koninginnedag

Waarom Nederland geen Dag van de Arbeid meer kent? Het is vooral een cultuurhistorische kwestie. In het verzuilde naoorlogse Nederland verzoende ook de sociaal-democratische politieke partij, de PvdA, zich met de monarchie. Als compromis werd voortaan werd 30 april als nationale feestdag gevierd: met het koningshuis als kloppend hart, diende Koninginnedag, gevierd op de verjaardag van koningin Juliana, als feestelijk middel om het gevoel van nationale eenheid te benadrukken - en uiteraard: te vieren. 

 

De Dag van de Arbeid, die in 1890 wereldwijd in het leven was geroepen als strijddag voor een achturige werkdag, raakte hierdoor in Nederland in de vergetelheid. Of Nederland door deze ontwikkeling, in vergelijking met andere Europese landen, ook wat politiek bewustzijn is verloren? Die vraag is moeilijk te beantwoorden, maar ze valt allicht op te werpen.  

Amerikaans initiatief

De bron voor Dag van de Arbeid ligt overigens in de Verenigde Staten. In de eerste meidagen van 1886 streden arbeiders in Chicago massaal voor de wettelijke invoering van een achturige werkdag. Door militant politie-optreden mondden die protesten uit in een bloedbad, met doden aan beide kanten. In 1888 riep de Amerikaanse vakbondsorganisatie als eerbetoon aan deze Haymarket Riot een herinneringsdag in het leven. Via de Tweede Internationale, het toenmalige wereldwijd netwerk van socialistische bewegingen, kwam de Dag van de Arbeid vanaf 1890 internationaal op de agenda te staan.

 

Politieke stromingen kwamen en gingen sindsdien. Maar tot op de dag van vandaag geldt 1 mei wereldwijd als een nationale feestdag. Al is de boodschap, meegaand met de tijd, steeds meer verwijderd geraakt van arbeidsomstandigheden, en in de richting gegaan van internationale verbondenheid. Behalve dan in het ´neutrale´ Nederland.   

1 mei in Berlijn

Wie de 1e mei in Berlijn is, kan er moeilijk omheen: de Tag der Arbeit is overal.  Wat je aantreft is een stad van gesloten winkels, kantoren en musea, met op vele plekken in de stad een gevoel van opmerkelijke rust. Behalve uiteraard op de plekken waar de vele massabijeenkomsten plaatsvinden: demonstraties, straatfeesten en - al dan niet spontane -  openluchtraves. Stadsdeel Kreuzberg 36 is al sinds jaar en dag het kloppend hart van het 1 mei-gevoel.

 

Honderdduizenden Berlijners verzamelen zich iedere May Day weer in de straten, pleinen en parken rond Mariannenplatz, Oranienstraße en Görlitzer Park. Ieder jaar lijkt de kolonne mobiele-eenheid-busjes de hele Reichenberger en Skalitzer  Straße te vullen en wordt er - zeker sinds het beruchte jaar 1987 - gevreesd voor rellen.

 

Hoewel spanningen en provocaties af en toe flink kunnen oplopen, voelt de hele buurt tijdens het MyFest - dat sinds 2003 wordt gevierd als reactie op de soms te grimmige sfeer - tegelijk als 1 groot straatfeest, waar de rookwolken van de ontelbare grills nergens op lijken te houden, waar van de talloze podia flarden hardcorepunk, Turkse dans en Balkan brass weerklinken en waar iedere avondwinkel met soundsystem voor de deur ineens een spontane openluchtfuif lijkt te vieren. Wie op 1 mei in Berlijn is geweest, wil er niet gauw meer weg. 

 

De Berlijnse 1e mei is kortom met wat goede wil te beschouwen als een politiek getinte variant op Koningsdag. Maar dan eigenlijk een stuk leuker, bonter, urgenter en - toverwoord - internationaler. 

 

Hoe dat eruitzag? Stadtgeist geeft je een impressie.