· 

Neonazi-mars kon niet verhinderd worden

Tekst en beeld: Peter Bijl

Zaterdagmiddag. Op vele plekken in West-Europa betekent dat: winkelmiddag, sportmiddag of autowasmiddag. Maar in Berlijn betekent het vooral ook: demonstratiemiddag. Overal in de stad komen ´s zaterdags groeperingen samen voor kleinere of grotere protesten. Deze zaterdag is er een demo die voor Berlijnse begrippen relatief klein van stuk  is. Toch haalt ze de internationale pers, ook in Nederland. We hoeven er alleen maar het woord ´neonazi´s´ voor te noemen.  

Marginaal

Vooropgesteld: de neonazi´s zijn op alle vlakken marginaal. Maar ze bestaan, helaas, nog altijd. Ook politiek zijn ze nog altijd georganiseerd. Maar ze opereren gelukkig in de marge. Met geen enkele zetel in het Duitse landelijke parlement, of in de vele regionale parlementen (wel is er 1 zorgwekkende zetel in het Europees Parlement), is hun invloed als partij in het hedendaagse Duitsland verwaarloosbaar.

 

Deze onbeduidendheid was precies ook de voornaamste reden dat het hoogste Duitse gerechthof in Karlsruhe vorig jaar besloot de partij niet te verbieden: de NPD is, hoe weerzinwekkend ook, immers geen directe bedreiging voor de democratie. Iets dat volgens velen overigens wel geldt voor de AfD, de rechts-populistische partij die bij de Bundestagverkiezingen vorig jaar uitgroeide tot derde partij van het land.    

Er ist wieder da

Wie de – verder overigens merendeels matige - verfilming van Timur Veres´ succesroman Er ist wieder da heeft gezien, heeft van dit knullige karakter van de neonazi-beweging al een beeld. De scene waarin een Adolf Hitler anno 2014 op bezoek gaat bij het hoofdkantoor van de NPD is even beschamend, knullig als hilarisch te noemen. De Duitsers hebben er de mooie term ´peinlich´ voor. 

Führerbunker

Maar hoe marginaal ze ook zijn: in hun samenscholingen blijven neonazi´s zich wel nog altijd bewegen in de voetsporen van beruchte nationaal-socialistische kopstukken. Het is een van de redenen waarom de plek waar zich driekwarteeuw geleden de Führerbunker bevond (en waar de ´herboren´ Hitler ontwaakt aan het begin van Er ist wieder da) nu tot een troosteloze parkeerplaats is verworden. Goed voor drie sterren op Tripadvisor, dat wel. 

Het is ook de reden dat van de beruchte gevangenis van Spandau, waar zeven hooggeplaatste nazi´s na de Processen van Neurenberg hun straf uitzaten, nog slechts een klein deel van toegangspoorten overeind staan. De rest van het complex is eveneens verworden tot parkeerplaats: voor de klanten van hypermarkt Kaufland.

 

Sporen van gevangenen 1 t/m 7, zoals Konstantin von Neurath, Erich Raeder, Karl Dönitz, Walther Funk, Baldur von Schirach, Albert Speer en Rudolf Heß tijdens hun gevangenschap werden genoemd, liggen er niet meer. Met opzet. 

Sterfdag van Rudolf Heß

Op de kalender zijn die sporen er echter nog wel altijd. Zo staat 17 augustus bij neonazi´s al sinds jaar en dag bekend als de sterfdag van Rudolf Heß, tot 1941 plaatsvervangend Führer. Als enige gevangene in Spandau, al meer dan twee decennia lang zelfs, werd een stokoude Heß in 1987 op 93-jarige leeftijd dood aangetroffen in het tuinhuisje, met een elektriciteitskoord op zijn nek.

Zelfmoord op late leeftijd, of toch een afrekening door de Britten, zoals de neo-nazi´s beweren? Er doen nog altijd vele speculaties de ronde. Zoals ook zijn vlucht naar het Verenigd Koninkrijk in 1941 waarschijnlijk voor altijd een onopgelost oorlogsmysterie zal blijven.

Blokkade

Maar neo-nazi´s grijpen de sterfdatum met beide handen aan voor een mars door Berlijn, op een hete zaterdagmiddag. Ze hebben, net als vorig jaar, een mars aangekondigd door de Berlijnse voorstad Spandau. In 2017 werd deze met succes geblokkeerd en verhinderd door linkse demonstranten. Dit jaar gaat die vlieger helaas niet op. 

Afleidingsmanoeuvre

De aangekondigde neonazimars blijkt namelijk een afleidingsmanoeuvre: doordat linkse tegendemonstranten met duizenden naar het verre Spandau zijn afgereisd, probeert extreem-rechts vrij spel te krijgen voor een tweede mars door de oost-Berlijnse stadsdelen Friedrichshain en Lichtenberg, ruim 20 kilometer verderop. En deze vindt helaas wel plaats. Door de grote concentratie van links in Spandau, zijn verderop in de stad nog slechts een paar honderd tegendemonstranten paraat: het aanvankelijke overwicht is sterk verdund.   

  

Het is het begin van een kat- en-muis-spel, tussen enkele honderden in wit-zwart geklede neonazi´s, (met een groot spandoek ´Wir bereuen nichts´, verwijzend naar de verklaring van Heß bij de Processen van Neurenberg), en honderden, vooral zwart dragende antifascisten. Tussen hen in: een veelvoud aan agenten.

 Het schouwspel is boeiend. Wanneer antifascisten massaal op het kruispunt Möllendorfstraße / Storkower Straße in Lichtenberg gaan zitten, om de weg te blokkeren, gooien de neonazi´s hun route om. De politie werkt met ze mee, om zo een confrontatie tussen beide groepen te voorkomen. Het wordt hen door de tegendemonstranten niet bepaald in dank afgenomen. ´Ganz Berlin hasst die Polizei´ wordt in koor geroepen.

 

Maar saamhorigheid is er ook nog genoeg: een grijze man van middelbare leeftijd haalt af en aan sixpacks met flesjes water, om onder de demonstranten te verdelen.  Ze vinden gretig aftrek: niet alleen de zon voelt brandend aan, het zitvlak doet dat voor velen op het warme asfalt ook. ´All cows are beautiful´ staat er op het shirt van een tienermeisje met dreadlocks. Het asfalt brandt aan haar blote voeten.

 

Hoe radicaal het imago van linkse activisten in Duitsland ook moge zijn, hun protest is op deze zaterdag vooral vreedzaam. Op een kleine fanatieke garde, het Zwarte Blok, na. Uniform getooid met zwarte bivakmutsen. 

 

Confrontatie

Uren later, na diverse verwarrende kilometers door Lichtenberg vol tegenstrijdige berichten, stuiten beide partijen, zeven uur na de aanvankelijke demonstratie in Spandau, op elkaar bij het station van Lichtenberg: een stadsdeel dat nog altijd, deels ten onrechte, vaak in een adem met extreem rechts genoemd wordt. Het linkse kamp is, mede door de verwarrende berichten onderweg, wat uitgedund. Maar de beer is los. Stenen en flessen vliegen door de lucht. Het zwarte blok smijt met alles wat los en vast zit. Nazi´s worden geraakt. En omgekeerd. De confrontatie vindt plaats. Op relatief kleine schaal weliswaar,  maar het is genoeg om wereldwijd de kolommen te halen.

  

Waarom een dergelijke nazimars niet verboden wordt? De Berlijnse senator Andreas Geisel (SPD) heeft er hard aan gewerkt, maar kon een verbod niet waterdicht krijgen. Of, zoals hij treffend in Der Tagesspiegel verklaart:  ´Vrijheid van menigsuiting en democratische grondrechten gelden helaas ook voor klootzakken.´